नेपालको राजनीतिक इतिहासमा आज एउटा नयाँ अध्याय थपिएको छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का वरिष्ठ नेता बालेन्द्र शाह (बालेन) प्रधानमन्त्री पदमा नियुक्त भएसँगै देशले ३५ वर्षपछि सबैभन्दा युवा कार्यकारी नेतृत्व पाएको छ । यो केवल एक व्यक्तिको उपलब्धि मात्र होइन, नेपाली जनताको परिवर्तनप्रतिको गहिरो आकाङ्क्षाको ऐतिहासिक अभिव्यक्ति पनि हो।
जनादेशको अर्थ : ऐतिहासिक परिणाम
फागुन २१ गते सम्पन्न प्रतिनिधि सभा निर्वाचनको परिणामले नेपाली राजनीतिमा पुस्तान्तरणको स्पष्ट सन्देश दिएको छ। पुराना अनुहारको वर्चस्वलाई यस पटकको मतदानले तोडेको छ । रास्वपाले प्राप्त गरेको बहुमतलाई सम्पूर्ण नेपालीहरूले र बुद्धिजीवीहरू नै ‘वर्तमान व्यवस्थाकै जित’ को संज्ञा दिएका छन् ।
झापा–५ को निर्वाचन क्षेत्रमा त बालेनको जितले नेपालको चुनावी इतिहासमै नयाँ कीर्तिमान राख्यो। उनले नेकपा एमालेका अध्यक्ष तथा पूर्व प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई विशाल मतको अन्तरले पराजित गरे । यो जितले जनताले चाहेको परिवर्तन कुनै पनि राजनीतिक तौरतरिकाभन्दा माथि रहेको प्रस्ट्याउँछ।
व्यापक स्वीकार्यता : घरेलुदेखि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म
प्रधानमन्त्री शाहलाई बधाई र शुभकामनाको सिलसिला नेपालको सीमाभित्र मात्र सीमित रहेन। विश्व राजनीतिका शक्तिशाली नेताहरूले समेत नेपालको नयाँ नेतृत्वप्रति विश्वास व्यक्त गरेका छन्।
भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले सामाजिक सञ्जालमार्फत बालेनलाई बधाई दिँदै लेखेका छन् : ‘नेपालका प्रधानमन्त्रीका रूपमा शपथ ग्रहण गर्नुभएकोमा श्री बालेन्द्र शाहलाई हार्दिक बधाई। तपाईँको नियुक्ति नेपाली जनताले तपाईँको नेतृत्वमा राखेको विश्वासको प्रतिविम्ब हो।’ साथै, भारत–नेपाल सम्बन्धलाई थप उचाइमा पुर्याउन नजिकबाट काम गर्न मोदीले इच्छुकता समेत व्यक्त गरेका छन् ।
घरेलु राजनीतिमा पनि बधाईको धारा निरन्तर बगिरहेको छ। यसलाई ऐतिहासिक राजनीतिक रूपान्तरणको को संज्ञा किन दिइएको छ भने ‘पहिलो पटक एउटा मधेसी समुदायको व्यक्ति प्रधानमन्त्री बने। यो असली र ऐतिहासिक राजनीतिक रूपान्तरण हो– पुस्तान्तरण मात्र होइन’ भनेर मान्न सकिनछ । यो प्रकारको जनादेशले समावेशी राजनीतिको नयाँ अध्यायको सुरुवातलाई समेत संस्थागत गराउन लाग्न आवश्यक भने देखिन्छ ।
अगाडिको बाटो : जिम्मेवारीको पहाड
जनताको ठुलो अपेक्षा बोकेर सत्ताको शीर्ष स्थानमा पुग्नु भनेको ठुलो सम्मान मात्र होइन, त्यो भन्दा पनि ठुलो जिम्मेवारी हो। बालेन शाहले पाएको जिम्मेवारी अभूतपूर्व छ, तर जनताको विश्वासलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्ने चुनौती पनि त्यत्तिकै ठुलो छ।
नेपाली राजनीतिका अनुभवी नेताहरूले समेत यो कुरामा जोड दिएर सम्झाउनू पर्दछ की, दूरगामी महत्वका विषयमा साझा सहमति खोज्न लाग्नू पर्दछ भनेर। नयाँ सरकारले जनताको परिवर्तन र आर्थिक समृद्धिको आकाङ्क्षा पूरा गरी सुशासन कायम गर्न, र उद्योग एवं व्यापार प्रवर्द्धनमा केन्द्रित हुनुपर्नेमा जोड दिनु पर्दछ । जहाँबाट अर्थतन्त्रको सबल मुकाम तयार गर्नु पर्दछ।
अपेक्षा : त्यो परिवर्तन जुन जनताले मागेका छन्
नेपाली जनताले यस पटकको चुनावमा स्पष्ट सन्देश दिएका छन् : उनीहरूले चाहेको परिवर्तन ‘सुशासन’, ‘आर्थिक समृद्धि’ र ‘रोजगारी’ हो। जनताको अपेक्षा स्पष्ट छ :
१. सुशासन र भ्रष्टाचार नियन्त्रण
सबैभन्दा पहिलो प्राथमिकता सुशासन हुनुपर्छ।
- भ्रष्टाचार नियन्त्रणका लागि कडा कानुन कार्यान्वयन
- सार्वजनिक सेवामा पारदर्शिता र उत्तरदायित्व बढाउने
- डिजिटल गभर्नेन्स (e-Governance) को विस्तार
- अख्तियार लगायत निकायलाई स्वतन्त्र र प्रभावकारी बनाउने
जनताको विश्वास पुनः स्थापित गर्न यो अत्यन्त जरुरी छ।
२. आर्थिक सुधार र रोजगारी सिर्जना
देशको अर्थतन्त्र कमजोर भएको अवस्थामा सरकारको मुख्य ध्यान यही हुनुपर्छ।
- उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र (कृषि, उद्योग) को विकास ,
- युवालाई लक्षित रोजगारी कार्यक्रम,
- वैदेशिक रोजगारीमा निर्भरता घटाउने ,
- साना तथा मझौला उद्योग (SMEs) लाई सहुलियत ,
“काम नेपालमै” भन्ने वातावरण बनाउनु आवश्यक छ।
३. शिक्षा प्रणालीको रूपान्तरण
शिक्षा व्यवहारिक र रोजगारीमुखी हुनुपर्छ।
- प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षा विस्तार
- पाठ्यक्रमलाई समयसापेक्ष बनाउने
- सरकारी विद्यालयको गुणस्तर सुधार
- अनुसन्धान र नवप्रवर्तनमा लगानी
४. स्वास्थ्य सेवा सुदृढीकरण
सबै नागरिकलाई गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा सुनिश्चित गर्नुपर्छ।
- ग्रामीण क्षेत्रमा स्वास्थ्य पूर्वाधार विस्तार
- स्वास्थ्य बीमा प्रणाली प्रभावकारी बनाउने
- औषधि र उपचारको लागत घटाउने
- जनशक्ति (डाक्टर, नर्स) को व्यवस्थापन
५. पूर्वाधार विकास (Infrastructure)
दीर्घकालीन विकासका लागि पूर्वाधार महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
- सडक, रेल, हवाई सेवा विस्तार
- जलविद्युत् उत्पादन र ऊर्जा निर्यात
- स्मार्ट सहर र योजना बद्ध सहरीकरण
- सूचना प्रविधि (IT) पूर्वाधार विकास
६. कृषि आधुनिकीकरण
नेपालको ठुलो जनसङ्ख्या कृषिमा आधारित छ।
- आधुनिक प्रविधिको प्रयोग
- सिँचाइ र भण्डारणको सुविधा
- किसानलाई अनुदान र बजार सुनिश्चितता
- कृषि उत्पादनको मूल्य स्थिरता
७. सङ्घीयता कार्यान्वयन र स्थानीय सशक्तीकरण
सङ्घीय प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्नेछ।
- प्रदेश र स्थानीय तहको अधिकार स्पष्ट बनाउने
- बजेट र स्रोतको न्यायोचित बाँडफाँट
- समन्वय र सहकार्य बढाउने
८. विदेश नीति र राष्ट्रिय हित
सन्तुलित र राष्ट्रिय हित केन्द्रित विदेश नीति आवश्यक छ।
- छिमेकी राष्ट्रहरूसँग सन्तुलित सम्बन्ध
- आर्थिक कूटनीति (Economic Diplomacy)
- पर्यटन प्रवर्द्धन
- विदेशी लगानी आकर्षण
९. सामाजिक न्याय र समावेशिता
समाजका सबै वर्गलाई समान अवसर दिनुपर्छ।
- गरिबी न्यूनीकरण कार्यक्रम
- महिला, दलित, आदिवासी जनजातिको सशक्तीकरण
- सामाजिक सुरक्षा योजना विस्तार
१०. वातावरण संरक्षण र जलवायु परिवर्तन
जलवायु सङ्कटलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ।
- वन संरक्षण र वृक्षारोपण
- प्रदूषण नियन्त्रण
- दिगो विकास नीति
जसरी एउटा विचारमा लेखिएको छ, ‘अबको पाँच वर्ष परिणाम देखिने, सकारात्मक सोच बाँड्ने, जनताले विश्वास महसुस गर्ने र नेतृत्वले आफ्नो प्रतिबद्धता प्रमाणित गर्ने समय हो’ ।
नेपालमा आगामी सरकारको कार्यसूची (Agenda) केवल औपचारिक योजना मात्र नभई देशको समग्र रूपान्तरणको मार्गचित्र हुनुपर्छ। अहिलेको राजनीतिक, आर्थिक र सामाजिक सन्दर्भ हेर्दा सरकारले माथि उल्लिखित क्षेत्रहरूमा केन्द्रित कार्यसूची बनाउन आवश्यक देखिन्छ:
निष्कर्ष
आगामी सरकारको कार्यसूची केवल घोषणापत्रमा सीमित नभई कार्यान्वयनमुखी हुनुपर्छ। स्थिरता, पारदर्शिता र जनउत्तरदायित्वका आधारमा सरकारले काम गर्न सकेमा मात्र जनतामा आशा र विश्वास कायम हुन सक्छ।
“समृद्ध नेपालको लक्ष्य हासिल गर्न यिनै प्राथमिकताहरूलाई व्यवहारमा उतार्नु नै मुख्य चुनौती र अवसर दुवै हो।
शुभकामना : सफल कार्यकालको कामना
बालेन शाहले आफ्नो कार्यकालमा काठमाडौँ महानगरपालिकाको मेयर हुँदा देखाएको सक्रियता, पारदर्शिता र जनउत्तरदायित्व सबैको सामु उदाहरणीय थियो। अब त्यही ऊर्जा, त्यही इमानदारी र त्यही जनताप्रतिको प्रतिबद्धताका साथ राष्ट्रिय नेतृत्व सम्हाल्ने बेला आएको छ।
प्रधानमन्त्री शाहलाई हार्दिक बधाई तथा शुभकामना। जनताको विश्वास र अपेक्षाको यो अमूल्य पुँजीको सदुपयोग गर्दै नेपाललाई समृद्धि, स्थिरता र सुशासनको नयाँ उचाइमा पुर्याउन सफल हुनुहुने विश्वास हामी सबैको छ।
शुभकामना सहित,
सबै नेपाली जनताको तर्फबाट
“सत्ता केवल अधिकारको प्रतीक होइन, यो एउटा गहन जिम्मेवारी हो।”
रामचन्द्र शर्मा
लगानी प्रवर्द्धक, नीति विश्लेषक तथा संस्थापक उद्यमी
